Nie żyje nauczyciel górnictwa, pisarz i piewca Śląska

Zmarł Alojzy Lysko, nauczyciel górnictwa, pisarz, znawca Górnego Śląska i piewca jego kultury. Miał 84 lata. To na podstawie jego tekstu powstał kultowy monodram o Śląsku i jego skomplikowanej historii pt. „Mianujom mie Hanka”.

Rozumiał Śląsk jak mało kto, bo z niego pochodził i wrósł w jego tkankę. Do przejścia na emeryturę uczył w szkole górnictwa przy Kopalni Węgla Kamiennego Ziemowit., był też jej dyrektorem.

„Jego odejście jest niepowetowaną stratą dla naszej gminy i całego regionu. Odszedł człowiek, który przez dziesięciolecia swoją pracą, twórczością i zaangażowaniem współtworzył lokalną wspólnotę, pielęgnował śląską tożsamość i przypominał o wartości naszej historii, tradycji i języka” – napisał Urząd Gminy Bojszowy.

Alojzy Lysko przez całe swoje życie był związany właśnie z tą miejscowością. Tam się urodził się w 1942 r.

Jego twórczość była ściśle związana z Górnym Śląskiem

Opowiadał o trudnych i bolesnych dziejach regionu. Znał je dobrze, bo sam ich doświadczył. Ojciec Lyski został wcielony do Wehrmachtu i zginął na froncie wschodnim podczas II wojny światowej.

Rozgłos jako pisarzowi dał mu monodram „Mianujom mie Hanka”, który powstał na podstawie jego tekstu „Jak Niobe. Opowieść górnośląska”. Dzięki niesamowitej grze Grażynie Bułki, Ślązaczki ze  Świętochłowic, ten spektakl odniósł ogromny sukces. 

Kolejne dzieło Lyski to „Duchy wojny”. Seria ta przedstawia ona długo skrywane doświadczenia Górnoślązaków, którzy w czasie II wojny światowej służyli w Wehrmachcie.

W 2026 Gminnej Bibliotece Publicznej w Bojszowach nadano jego imię; w jej holu odsłonięto również płaskorzeźbę przedstawiającą popiersie Alojzego Lyski.

 

Alojzy Lysko był wybitnym pedagogiem, wieloletnim nauczycielem w Szkole Górniczej KWK „Ziemowit” w Lędzinach oraz dyrektorem tej szkoły.  Z zamiłowania był historykiem i pisarzem. Tej działalności poświęcił się po przejściu na emeryturę. Wielki piewca rodni –  jak zwykł nazywać ziemię, na której się urodził i której poświęcił wiele lat swego życia. Autor kilkudziesięciu książek i opracowań dotyczących wierzeń i legend górnośląskich, kultury historycznej Ziemi Pszczyńskiej, a także bolesnych wojennych losów Górnoślązaków wcielonych do Wehrmachtu. Do najbardziej znanych dzieł Alojzego Lyski należą tomy wydane w cyklu „Duchy wojny”, i książka „Jak Niobe. Opowieść Górnośląska”. Na jej podstawie powstał monodram „Mianujom mie Hanka”, który rozsławił dzieło Alojzego Lyski w całej Polsce i poza jej granicami. Monodram został wystawiony przez katowicki Teatr Korez już ponad 200 razy i był pokazywany m.in. w Parlamencie Europejskim w Brukseli oraz w Sejmie Rzeczpospolitej Polskiej. W zeszłym roku monodram miał swoją premierę w Teatrze Telewizji TVP. Jest uważany za jedno z najważniejszych dzieł, które przybliżają szerszej publiczności skomplikowane losy Górnoślązaków w XX wieku.

Alojzy Lysko nie zabiegał o uznanie i zaszczyty. Swoją działalność polityczną traktował jak służbę (był radnym Bojszów i Tychów, radnym Sejmiku Województwa Śląskiego,  posłem na Sejm RP). Jednakże otrzymywał liczne dowody uznania za swoją działalność i twórczość.

W 2025 roku otrzymał brązowy medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis, nadany przez Ministra Kultury. W tym samym roku On oraz Grażyna Bułka (odtwórczyni monodramu „Mianujom mie Hanka”) odebrali tytuły Ambasadorów Śląska podczas gali Nagród im. Kazimierza Kutza w Teatrze Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego. W czerwcu tego roku Gminna Biblioteka w Bojszowach otrzymała imię Alojzego Lyski. W 2022 roku otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta Bierunia.

Wśród innych Jego nagród i odznaczeń są m.in. Srebrny i Złoty Krzyż Zasługi, Nagroda im. Wojciecha Korfantego przyznana przez Związek Górnośląski, Nagroda „CLEMENS  PRO ARTE” starosty bieruńsko-lędzińskiego za twórczość pisarską, Tytuł Honorowego Ślązaka Roku, Nagroda Marszałka Województwa Śląskiego za upowszechnianie i ochronę dóbr kultury, Złota Odznaka „Zasłużony dla województwa śląskiego”, Śląska Nagroda im. Juliusza Ligonia, Nagroda specjalna Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego za zasługi dla kultury polskiej, Nagroda miesięcznika kulturalno-społecznego „Śląsk” PERŁA ŚLĄSKA, Nagroda im. Agustina Weltzla „Górnośląski Tacyt”, Grand Prix V Ogólnopolskiego Konkursu Dziennikarskiego im. Krystyny Bochenek, nominacja do Górnośląskiej Nagrody Literackiej „Juliusz”, Nagroda im. Karola Miarki.